Nowe obowiązki dla opakowań

Docelowo wszystkie opakowania muszą nadawać się do recyklingu, a zatem muszą być zaprojektowane z myślą o recyklingu materiałów. Unijne przepisy wymagają projektowania opakowań w taki sposób, by zminimalizować masę i objętość przy zachowaniu funkcjonalności. Wprowadzają też ograniczenia w stosowaniu określonych formatów opakowań. Przepisy wchodzą w życie stopniowo, ale przed podjęciem decyzji biznesowych związanych z nowymi wymogami warto poczekać na akty wykonawcze i delegowane, które są w fazie tworzenia.

Zakres stosowania PPWR
Wymogi dotyczące zrównoważonego rozwoju i etykietowania w odniesieniu do opakowań w całym ich cyklu życia, w tym produkcji, użytkowania i gospodarowania odpadami, są określone w rozporządzeniu Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2025/40 w sprawie opakowań i odpadów opakowaniowych, zwanym rozporządzeniem PPWR. Przepisy tego rozporządzenia stosuje się od 12 sierpnia 2026 r., z tym że ich wdrożenie potrwa stopniowo do 2030 r. Celem tych przepisów jest zapobieganie niepotrzebnym opakowaniom i promowanie ponownego użycia, ponownego napełniania i recyklingu. Mają one za zadanie harmonizację środków krajowych w celu unikania barier handlowych i zakłóceń konkurencji. W perspektywie długofalowej mają przyczynić się do osiągnięcia gospodarki o obiegu zamkniętym (GOZ) oraz neutralności klimatycznej do roku 2050.

Rozporządzenie PPWR obejmuje swoim zakresem wszystkie opakowania i odpady opakowaniowe, niezależnie od materiału lub pochodzenia, np. przemysłowego, detalicznego, z gospodarstw domowych. Te, które są zgodne z tym rozporządzeniem, mogą być swobodnie wprowadzane do obrotu w całej Unii, a poszczególne państwa członkowskie nie mogą nakładać dodatkowych wymogów krajowych niezgodnych z rozporządzeniem PPWR. Ma ono zastosowanie zarówno do przedsiębiorców mających siedzibę w UE, jak i firm importujących opakowania do obszaru UE. Pojęcie "producenta" w rozporządzeniu PPWR jest rozumiane bardzo szeroko, tzn. jako wytwórca, importer lub dystrybutor - niezależnie od stosowanej przez niego techniki sprzedaży, w tym umów zawieranych na odległość.

Zakazany PFAS
Na gruncie rozporządzenia PPWR opakowania wprowadzone do obrotu muszą być wytwarzane w taki sposób, aby ograniczyć do minimum obecność i stężenie substancji potencjalnie niebezpiecznych jako składników materiałów opakowaniowych lub jakichkolwiek części składowych opakowań oraz negatywny wpływ na środowisko spowodowany mikrodrobinami plastiku. W oparciu o art. 5 ust. 5 tego rozporządzenia ograniczono wprowadzanie do obrotu opakowań przeznaczonych do kontaktu z żywnością o zawartości substancji per- i polifluoroalkilowych (PFAS) powyżej określonych wartości progowych. Od dnia 12 sierpnia 2026 r. nie można wprowadzić do obrotu opakowań przeznaczonych do kontaktu z żywnością, zawierających substancje PFAS w stężeniu równym dopuszczalnym wartościom lub je przekraczającym, w zakresie, w jakim wprowadzanie do obrotu opakowania zawierającego takie stężenie PFAS nie jest zakazane na podstawie innego aktu prawnego UE. Dopuszczalne wartości wynikają z art. 5 ust. 5 rozporządzenia PPWR m.in. 25ppb dla wszelkich PFAS mierzonych za pomocą ukierunkowanej analizy PFAS (polimerowe PFAS wyłączone z kwantyfikacji).

Zharmonizowana etykieta
Od 12 sierpnia 2028 r. na opakowaniach jednorazowego użytku wprowadzanych do obrotu trzeba będzie umieścić zharmonizowaną etykietę zawierającą informacje o ich składzie materiałowym, aby ułatwić konsumentom sortowanie. W oparciu o art. 12 ust. 1 rozporządzenia PPWR etykieta ta ma zawierać piktogramy i być łatwo zrozumiała, w tym dla osób z niepełnosprawnościami. W odniesieniu do opakowań kompostowalnych etykieta będzie musiała zawierać informacje, że dany materiał jest kompostowalny, że nie nadaje się do kompostowania w warunkach domowych oraz że opakowań kompostowalnych nie należy wyrzucać do środowiska. Obowiązek ten nie ma zastosowania do opakowań dla handlu elektronicznego, opakowań transportowych oraz opakowań objętych systemem kaucyjnym.

Na gruncie art. 12 ust. 2 rozporządzenia PPWR na opakowaniach wielokrotnego użytku wprowadzonych do obrotu od dnia 12 lutego 2029 r. trzeba będzie umieścić etykietę zawierającą informacje dla użytkowników o tym, że opakowanie jest zdatne do ponownego użycia. Dalsze informacje na temat możliwości ponownego użycia, w tym dostępności lokalnego, krajowego lub ogólnounijnego systemu ponownego użycia oraz informacje na temat punktów zbiórki, trzeba będzie udostępnić za pomocą kodu QR lub innego rodzaju znormalizowanego, otwartego, cyfrowego nośnika danych ułatwiającego śledzenie opakowania oraz obliczanie liczby podróży i rotacji lub oszacowanie średniej, jeżeli takie obliczanie nie jest wykonalne.

Na dzień dzisiejszy nie ma jeszcze wzoru zharmonizowanej etykiety, ale wkrótce będzie ona wynikała z rozporządzenia wykonawczego do PPWR, uwzględniającego specyfikę opakowań wielomateriałowych.

Formaty jednorazowych opakowań
Ograniczenia w zakresie stosowania określonych formatów opakowań wprowadza art. 25 rozporządzenia PPWR. Od 1 stycznia 2030 r. podmioty gospodarcze nie będą mogły wprowadzić do obrotu opakowań w formatach i do zastosowań wymienionych w załączniku V rozporządzenia PPWR. Załącznik określa formaty opakowań jednorazowego użytku z tworzyw sztucznych i ograniczenia w ich stosowaniu, tj.:

• opakowania zbiorcze wykorzystywane w punkcie sprzedaży do grupowania produktów sprzedawanych w butelkach, puszkach, metalowych pudełkach, słoiczkach, kubkach i paczkach, zaprojektowane jako opakowania udogadniające pozwalające konsumentom dokonać zakupu więcej niż jednej sztuki produktu lub zachęcające ich do tego (nie obejmują one opakowań zbiorczych niezbędnych do usprawnienia procesu postępowania z produktami),
• opakowania na nieprzetworzone świeże owoce i warzywa o wadze poniżej 1,5 kg (państwa członkowskie mogą wprowadzić zwolnienia od tego ograniczenia, np. jeśli wykażą konieczność uniknięcia utraty wody lub jędrności, zagrożeń mokrobiologicznych), np. siatki, torebki, tacki, pojemniki,
• opakowania przeznaczone do napełniania żywnością i napojami spożywczymi w obiektach w sektorze HoReCa (hotelach, barach, restauracjach), np. tacki, jednorazowe talerze i kubki, torby, pudełka,
• opakowania na dodatki do potraw, dżemy, sosy, zabielacz do kawy, cukier oraz przyprawy w sektorze HoReCa, zawierające pojedyncze porcje żywności, np. saszetki, kubeczki, tacki, pudełka,
• opakowania jednorazowego użytku stosowane w sektorze zakwaterowania na potrzeby indywidualnych rezerwacji, np. butelki na szampon, butelki na płyn do mycia rąk i balsam do ciała, saszetki, w których umieszcza się kostki mydła,
  bardzo lekkie plastikowe torby, np. te oferowane w sklepach na towary luzem.
  W oparciu o art. 25 ust. 6 rozporządzenia PPWR do 12 lutego 2027 r. Komisja Europejska przygotuje wytyczne zawierające bardziej szczegółowe wyjaśnienia na temat załącznika V, w tym przykłady formatów opakowań objętych zakresem stosowania, oraz wszelkie zwolnienia z ograniczeń, a także zapewniające niewyczerpujący wykaz owoców i warzyw wyłączonych z zakresu stosowania załącznika V pkt 2. Warto więc poczekać na te regulacje, by nie ponosić dodatkowych kosztów związanych z dostosowaniem linii produkcyjnych do nowych regulacji. Bez tych wytycznych nie ma wiedzy, jakie warzywa i owoce nadal będą mogły być pakowane np. w elastyczną folię z tworzyw sztucznych. Nie ma też żadnej pewności, że np. woda mineralna nie będzie mogła być pakowana w sześciopaku w zgrzewce z folii termokurczliwej. Rozporządzenie PPWR w tym temacie wprost stanowi, że ograniczenia nie obejmują opakowań zbiorczych niezbędnych do usprawnienia procesu postępowania z produktami. Docelowo dla podjęcia decyzji biznesowych w temacie jednorazowych opakowań zbiorczych warto poczekać na wytyczne Komisji Europejskiej, zwłaszcza że przepisy zaczną być stosowane za niespełna 4 lata. Jest więc wystarczająco dużo czasu na dostosowanie się do nowych wymagań. Tymczasem w przestrzeni publicznej pojawiają się różne informacje w odniesieniu do rozporządzenia PPWR, np. że Unia zakazuje zgrzewek, co stanowi interpretację wyprzedzającą niepotwierdzoną faktami. Już teraz wiadomo, że opakowania zawierające niewięcej niż 5% tworzyw sztucznych nie będą objęte zakazem dla formatów opakowań wymienionych w załączniku V do rozporządzenia PPWR.

Wszystkie opakowania do recyklingu
Od 1 stycznia 2030 r. zacznie obowiązywać reguła, że wszystkie opakowania muszą nadawać się do recyklingu. Oznacza to, że muszą być zaprojektowane z myślą o recyklingu materiałów oraz nadawać się do zbierania, sortowania i poddawana recyklingowi na dużą skalę, gdy staną się odpadami (wymóg recyklingu opakowań na dużą skalę wejdzie w życie w 2035 r.). Na gruncie art. 6 ust. 2 lit. a) rozporządzenia PPWR opakowanie ma być zaprojektowane z myślą o recyklingu materiałów (np. papieru/tektury, szkła) umożliwiającym wykorzystanie powstałych surowców wtórnych, których jakość w porównaniu z materiałem oryginalnym jest wystarczająca, aby można je było wykorzystać do zastąpienia surowców pierwotnych. Przepis ten ma być stosowany od 1 stycznia 2030 r. lub 24 miesiące od dnia wejścia w życie aktów delegowanych (których nie ma), w zależności od tego, która z tych dat będzie późniejsza. Na gruncie art. 6 ust. 2 lit. b) rozporządzenia, gdy opakowanie stanie się odpadem, powinno móc być zbierane selektywnie, sortowane z przeznaczeniem do konkretnych strumieni odpadów bez wpływu na możliwość recyklingu innych strumieni odpadów oraz poddawane recyklingowi na dużą skalę, na podstawie metodyki określonej w rozporządzeniu PPWR. Uregulowanie to będzie stosowane od 1 stycznia 2035 r. lub, w odniesieniu do wymogu poddawania recyklingowi na dużą skalę - od 1 stycznia 2035 r. lub pięć lat od dnia wejścia w życie aktów wykonawczych w zależności od tego, która z tych dat jest późniejsza.

Wymóg dotyczący spełnienia warunków zdatności opakowania do recyklingu nie dotyczy m.in. opakowań do kontaktu z produktami wrażliwymi wykorzystywanych do pakowania wyrobów medycznych objętych rozporządzeniem (UE) 2017/745.

Zminimalizowana masa i objętość
Wymogi w zakresie minimalizacji opakowań nie są jakąś szczególną nowością. Wciąż obowiązuje norma zharmonizowana dotycząca metody zapewnienia zgodności EN 13428:2004. Elementy oceny minimalizacji opakowań przeniesiono z tej normy do rozporządzenia PPWR, z tą różnicą, że usunięto akceptację przez konsumentów i marketing jako powody uzasadniające dodatkową masę i objętość opakowania. Jako nowe kryteria dodano inne powody, tj. możliwość recyklingu, zawartość materiału pochodzącego z recyklingu lub ponowne użycie. Dla wdrożenia tej zmiany potrzebna jest aktualizacja istniejącej normy zharmonizowanej, co ma nastąpić do dnia 12 lutego 2027 r. Poza zaktualizowaną metodyką oceny, zaktualizowana norma będzie przewidywać maksymalne odpowiednie limity masy i objętości dla najpopularniejszych rodzajów i formatów opakowań. Dotychczasowa norma może być stosowana do czasu, gdy dostępna będzie nowa lub zaktualizowana norma.

Obowiązujące wymogi w zakresie minimalizacji opakowań mają zastosowanie do końca grudnia 2029 r. Od 1 stycznia 2030 r. wytwórca lub importer ma zapewnić, by wprowadzane do obrotu opakowanie było zaprojektowane w taki sposób, aby jego masa i objętość były ograniczone do minimum niezbędnego do zapewnienia jego funkcjonalności, z uwzględnieniem jego kształtu oraz materiału, z którego jest ono wykonane. Opakowanie będzie musiało spełniać kryteria wydajności określone w załączniku IV rozporządzenia PPWR, dotyczące m.in. funkcjonalności opakowania. Opakowania, które nie spełnią kryteriów wydajności oraz opakowania z cechami mającymi na celu jedynie zwiększenie postrzeganej objętości produktu, w tym z podwójnymi ściankami, podwójnymi dnami i zbędnymi warstwami, nie będą mogły być wprowadzone do obrotu. Nie dotyczy to projektów opakowań objętych ochroną lub produktów albo napojów w opakowaniach korzystających z chronionego oznaczenia geograficznego.

Materiały z recyklingu
Do dnia 1 stycznia 2030 r. każda wykonana z tworzywa sztucznego część opakowania wprowadzanego do obrotu będzie musiała zawierać określoną minimalną zawartość procentową materiału pochodzącego z recyklingu odzyskanych z odpadów pokonsumenckich z tworzyw sztucznych, w podziale na rodzaje i formaty opakowań wskazane w tabeli 1 w załączniku II rozporządzenia PPWR, obliczaną jako średnia dla zakładu produkcyjnego i średnia roku. Przykładowo dla butelek jednorazowego użytku z tworzyw sztucznych na napoje minimalna zawartość materiału pochodzącego z recyklingu (recyklatu) od 1 stycznia 2030 r. będzie wynosiła 30%, a od 2040 r. - 65%.

Opakowania kompostowalne
Do dnia 12 lutego 2028 r. opakowania kompostowalne będą musiały spełniać normy kompostowania przemysłowego. Opakowania te oraz samoprzylepne etykiety umieszczane na owocach i warzywach będą musiały być zgodne z normami kompostowania w kontrolowanych warunkach przemysłowych.

 Cele PPWR:

• do 2030 r. 40% opakowań transportowych musi nadawać się do ponownego użycia, a do 2040 r. - 70%,
• do 2030 r. 10% opakowań zbiorczych ma nadawać się do ponownego użycia, do 2040 r. - 25%, 
• do 2030 r. dystrybutorzy napojów muszą zapewnić, aby 10% produktów znajdowało się w opakowaniach wielokrotnego użytku, a do 2040 r. - 40%,
• do 2030 r. podmioty gospodarcze muszą zapewnić, aby pusta przestrzeń w wypełnianych przez nie opakowaniach zbiorczych, transportowych i w handlu elektronicznym nie przekraczała 50%.

 

Źródło: Gazeta Podatkowa nr 66 (2358) z dnia 17.08.2026